Tot 27 juli 2026
Zorgen voor een voldoende niveau
De oorspronkelijke tekst vroeg organisaties om zoveel als mogelijk te zorgen voor een voldoende niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en bij anderen die namens hen met AI werken.
AI-geletterdheid: wat de AI Act vraagt en hoe je het regelt
AI-geletterdheid helpt je mensen sneller en veiliger met AI te werken. Hier lees je wat artikel 4 van de AI Act sinds 27 juli 2026 van je organisatie vraagt, wat in de praktijk werkt en hoe je laat zien welke maatregelen je nam.
- Bijgewerkt op
- Met bronnen van EUR-Lex en de Europese Commissie
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid betekent dat je mensen weten wat AI wel en niet kan, hoe ze het verantwoord gebruiken en wat hun eigen rol is. Een AI-geletterde collega weet waarom een taalmodel soms overtuigend fout zit, welke gegevens niet in een chatbot horen en wanneer een uitkomst eerst gecontroleerd moet worden.
Voor organisaties komt het ook terug in de AI Act, de Europese AI-verordening. Artikel 4 vraagt je om maatregelen te nemen voor de AI-geletterdheid van iedereen die namens jou met AI werkt. Welke maatregelen passen, hangt af van je mensen en van hoe je AI gebruikt.
Wat vraagt artikel 4 van de AI Act?
Artikel 4 van de AI Act gaat over AI-geletterdheid. Het geldt sinds 2 februari 2025 voor organisaties die AI aanbieden of gebruiken. Op 27 juli 2026 is het artikel gewijzigd door de Digitale omnibus inzake AI, Verordening (EU) 2026/1744.
Sinds 27 juli 2026
Maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ondersteunen
Organisaties nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid [...] te ondersteunen
. Ze houden daarbij rekening met de kennis, ervaring en opleiding van hun mensen, met de context en met de mensen op wie de AI wordt gebruikt. De nieuwe tekst zegt er letterlijk bij:
Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.
Bron: Verordening (EU) 2026/1744, artikel 1, punt 5, op EUR-Lex (opent in een nieuw tabblad)
Wat dat in gewone taal betekent
Is AI-geletterdheid verplicht?
Ja: maatregelen nemen is verplicht. Voor de vorm geeft de wet je ruimte. Hieronder staat per onderwerp wat de wet vraagt en wat wij adviseren.
| Onderwerp | Wat de wet vraagt | Wat wij adviseren | Bron |
|---|---|---|---|
| Maatregelen voor AI-geletterdheid | Verplicht sinds 2 februari 2025, voor iedereen die namens jou met AI werkt. | Breng eerst in kaart welke AI je gebruikt en wie ermee werkt. | AI Act, artikel 4 |
| Niveau per persoon | Geen vast niveau. Dat staat sinds 27 juli 2026 letterlijk in de wet. | Stem af per rol. Legal werkt anders dan marketing. | Verordening (EU) 2026/1744 |
| Vorm | Vrij. Alleen de gebruiksinstructies laten lezen werkt volgens de Commissie mogelijk niet. | Hands-on workshops op eigen werk, met een terugkomsessie na een paar weken. | Europese Commissie, Q&A |
| Certificaat | Geen eis. Een interne registratie van trainingen en andere initiatieven kan. | Een certificaat van deelname per deelnemer. Dan heb je meteen een deel van je overzicht. | Europese Commissie, Q&A |
| Kennis meten | Geen eis. | Weet per rol wat mensen met AI doen. | Europese Commissie, Q&A |
| AI-officer of vaste governance-structuur | Geen eis. | Wijs één persoon aan die de maatregelen bijhoudt. | Europese Commissie, Q&A |
De punten over vorm, certificaat, meten en een AI-officer komen uit de uitleg van de Europese Commissie. Die uitleg is geen wettekst. De kolom met advies is van WAINUT.
Is een training AI-geletterdheid dan nodig?
De wet schrijft geen vorm voor. Alleen de gebruiksinstructies laten lezen werkt volgens de Commissie mogelijk niet. Een training is daarom een logische maatregel: je mensen werken sneller en veiliger met AI en je legt vast wat je deed.
Het minimum volgens de Europese Commissie
- Een algemeen begrip van AI
- De rol van je organisatie: ontwikkel je zelf AI of gebruik je het alleen?
- Het risico van de AI-systemen die je gebruikt
Daarna stem je de maatregelen af op de rol en de context van je mensen.
Wat wij in de praktijk zien
De wet laat de vorm vrij. Een e-learning is dan snel geregeld. Onze ervaring is dat mensen na alleen een e-learning weinig anders gaan werken. AI-geletterdheid groeit als mensen het zelf doen, op hun eigen werk, met een trainer die meekijkt en bijstuurt. Daar zijn onze trainingen op ingericht: hands-on workshops met de taken van je team. We adviseren daarna altijd een terugkomsessie na een paar weken.
Zo regel je AI-geletterdheid in vijf stappen
Een praktische aanpak die aansluit op artikel 4 en op het minimum dat de Europese Commissie noemt.
Breng in kaart welke AI je gebruikt
Welke AI-systemen gebruikt of ontwikkelt je organisatie, wie werkt ermee en welk risico hoort daarbij? Dat bepaalt wat je mensen moeten weten.
Leg de basis bij iedereen
Iedereen die namens jou met AI werkt, krijgt een algemeen begrip van AI. Wat kan het wel en niet, waar gaat het fout en hoe gebruik je het verantwoord?
Stem af per rol
Houd rekening met de kennis, ervaring en opleiding van je mensen en met de context waarin ze AI gebruiken. Let ook op de mensen op wie de AI wordt gebruikt, zoals sollicitanten of klanten.
Maak afspraken over gebruik
Spreek af welke tools en welke gegevens mogen en bij wie je terechtkunt met vragen. Dan weet iedereen wat er verwacht wordt.
Leg vast wat je deed en kijk er geregeld naar
Houd een overzicht bij van trainingen, afspraken en andere maatregelen. AI en de regels veranderen, dus werk je aanpak bij als dat nodig is. De wet zelf veranderde op 27 juli 2026.
Hoe laat je zien wat je deed?
Een certificaat is volgens de Europese Commissie niet nodig. Een interne registratie van trainingen en andere initiatieven kan wel. Zo'n overzicht helpt om te laten zien wat je doet.
Wat je in je overzicht zet
- Wie welke training of uitleg kreeg en wanneer
- Welke AI-systemen je gebruikt en wie ermee werkt
- Welke afspraken over AI-gebruik gelden
- Wanneer je je aanpak opnieuw bekijkt
Volg je een training AI-geletterdheid bij WAINUT? Dan krijgt elke deelnemer een certificaat van deelname met een eigen link. Iedereen met de link of de QR-code kan op academy.wainut.ai controleren dat WAINUT het heeft uitgegeven. Zo heb je meteen een deel van je overzicht.
Certificaat controleren op academy.wainut.ai (opent in een nieuw tabblad)
Wanneer gelden welke regels?
De AI Act geldt in stappen. Dit zijn de vaste data. Sinds 27 juli 2026 staan ook die voor hoog-risico-AI vast.
- Geldt al
- Komt nog
AI-geletterdheid en verboden praktijken
Artikel 4 en de verboden uit artikel 5 gelden. Zo is AI die emoties herkent op het werk of in het onderwijs verboden, behalve om medische of veiligheidsredenen.
Regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden
Voor modellen van vóór die datum geldt uiterlijk 2 augustus 2027.
Artikel 4 gewijzigd
De Digitale omnibus inzake AI treedt in werking. Een vast niveau van AI-geletterdheid per persoon is sindsdien niet meer vereist. De data voor hoog-risico-AI staan vast.
Algemene toepassing
De AI Act is vanaf dan in het algemeen van toepassing, waaronder de transparantieregels van artikel 50. Volgens de Europese Commissie begint dan het toezicht door nationale markttoezichthouders. In Nederland is nog geen toezichthouder aangewezen.
Nieuwe verboden en markering
Verboden worden AI voor intieme beelden van een herkenbaar persoon zonder uitdrukkelijke toestemming en AI voor kindermisbruikmateriaal. Aanbieders van bestaande generatieve systemen moeten dan ook hun output markeren.
Hoog-risico-AI uit bijlage III
Gebruik je AI bij werving en selectie, onderwijs, kredietbeoordeling of beslissingen over uitkeringen? Dan kunnen vanaf deze datum extra eisen gelden. Daaronder valt menselijk toezicht door mensen met
de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit
.Hoog-risico-eisen voor producten
Voor producten uit bijlage I, afdeling A, zoals liften, drukapparatuur, persoonlijke beschermingsmiddelen en ATEX-apparatuur. Dit is vooral een plicht van de fabrikant.
Bestaande systemen van overheden
Uiterste datum voor bestaande hoog-risico-AI-systemen van overheidsinstanties.
Wie houdt toezicht in Nederland?
Kort gezegd: dat is nog niet geregeld. Dit is de stand op 10 november 2026.
- Toezichthouder
- Nog niet bij wet aangewezen. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) noemt zich beoogd markttoezichthouder.
- Uitvoeringswet
- Een concept lag in consultatie van 20 april tot en met 1 juni 2026.
- Planning
- Het kabinet plant de indiening in het tweede kwartaal van 2027. Wanneer de wet ingaat, is nog onbekend.
- Sancties bij artikel 4
- De AI Act noemt voor artikel 4 geen boetebedrag. Lidstaten mogen zelf sancties regelen.
Volgens de Europese Commissie houden nationale markttoezichthouders toezicht op artikel 4. Het concept van de Nederlandse Uitvoeringswet werkt met tien markttoezichthouders. De AP en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) coördineren. Voor artikel 4 wijst het concept de AP, de AFM en DNB aan. Het noemt daarbij een last onder bestuursdwang en geen bestuurlijke boete. Dit concept is van vóór de Digitale omnibus en kan nog veranderen.
AI-geletterdheid per sector
Artikel 4 geldt in elke sector. Het verschil zit in de AI die je inzet. Sommige toepassingen kunnen vanaf 2 december 2027 onder extra eisen vallen.
Overheid
Ook overheidsorganisaties moeten sinds februari 2025 maatregelen nemen voor de AI-geletterdheid van hun mensen. Gebruik je AI om te beslissen over uitkeringen of andere publieke diensten? Dan kunnen vanaf 2 december 2027 extra eisen gelden, zoals een beoordeling van de gevolgen voor grondrechten.
AI voor de overheidOnderwijs
Gebruik je AI bij toelating, bij het beoordelen van leerresultaten of bij toezicht tijdens toetsen? Dan kunnen vanaf 2 december 2027 extra eisen gelden. AI die emoties van studenten herkent, is sinds februari 2025 verboden, behalve om medische of veiligheidsredenen.
AI in het onderwijsFinanciële sector
Gebruik je AI bij de kredietbeoordeling van particulieren of bij risico en premie van levens- en ziektekostenverzekeringen? Dan kunnen vanaf 2 december 2027 extra eisen gelden. Fraudedetectie valt daarbuiten.
AI in de financiële sectorFacilitair
Gebruik je AI bij werving, bij het toewijzen van diensten op basis van gedrag of prestaties of bij het beoordelen van medewerkers? Dan kunnen vanaf 2 december 2027 extra eisen gelden.
AI in de facilitaire sectorHaven, energie en industrie
Zet je AI in als veiligheidscomponent bij het beheer of de levering van gas, warmte of elektriciteit? Dan kunnen vanaf 2 december 2027 extra eisen gelden.
AI in haven, energie en industrieBouw
Gebruik je AI bij de werving van personeel of bij het beheer van wegen of netten? Dan kunnen vanaf 2 december 2027 extra eisen gelden.
AI in de bouw
Wat WAINUT doet
Zo helpt WAINUT met AI-geletterdheid
We trainen je mensen op het werk dat ze elke dag doen. In de training en het adoptietraject brengen we in kaart wat voor jou geldt.
- 1000+professionals getraind
Veelgestelde vragen over AI-geletterdheid
Staat je vraag er niet bij? Bel 085 333 2077, mail info@wainut.ai of plan een kennismaking.
Is AI-geletterdheid verplicht?
Maatregelen nemen is verplicht. Sinds 2 februari 2025 vraagt artikel 4 van de AI Act organisaties die AI aanbieden of gebruiken om maatregelen te nemen voor de AI-geletterdheid van hun mensen en van anderen die namens hen met AI werken. Sinds 27 juli 2026 staat in de wet dat je geen vast niveau per persoon hoeft te waarborgen. Welke maatregelen passen, hangt af van je mensen en hoe je AI gebruikt.
Is een training AI-geletterdheid verplicht?
De wet schrijft geen vaste vorm voor. Maatregelen nemen moet wel. Alleen de gebruiksinstructies laten lezen werkt volgens de Europese Commissie mogelijk niet. Onze ervaring: alleen een e-learning verandert weinig aan hoe mensen werken. Oefenen op eigen werk met begeleiding doet dat wel.
Is een certificaat AI-geletterdheid verplicht?
De wet vraagt geen certificaat. Een interne registratie van trainingen en andere initiatieven kan volgens de Europese Commissie wel. Na een training AI-geletterdheid van WAINUT krijgt elke deelnemer een certificaat van deelname, dat je op academy.wainut.ai (opent in een nieuw tabblad) kunt controleren. Zo heb je meteen een deel van je overzicht.
Moet je de kennis van medewerkers meten?
Kennis meten is volgens de Europese Commissie geen eis. Sinds 27 juli 2026 staat in de wet ook dat je geen bepaald niveau per persoon hoeft te waarborgen. Wij adviseren wel om per rol te weten wat mensen met AI doen. Dan stem je de training daarop af.
Heb je een AI-officer nodig?
Een AI-officer of een vaste governance-structuur is volgens de Europese Commissie geen eis. Wij adviseren wel om één persoon aan te wijzen die de maatregelen voor AI-geletterdheid bijhoudt.
Geldt AI-geletterdheid ook voor de overheid?
Ja. De AI Act geldt ook voor overheidsorganisaties. Sinds februari 2025 moet iedere organisatie die AI gebruikt maatregelen nemen voor de AI-geletterdheid van haar mensen. Een vast niveau per persoon is sinds 27 juli 2026 niet vereist. Gebruik je AI om te beslissen over uitkeringen of andere publieke diensten? Dan kunnen vanaf 2 december 2027 extra eisen gelden, zoals een beoordeling van de gevolgen voor grondrechten.
Wat gebeurt er als je niets doet?
Een boetebedrag voor artikel 4 staat niet in de AI Act. Lidstaten mogen zelf sancties regelen. In Nederland is die wet nog in voorbereiding. Het concept van de Uitvoeringswet noemt voor artikel 4 een last onder bestuursdwang en geen bestuurlijke boete. Dat concept kan nog veranderen.
Wie houdt in Nederland toezicht op AI-geletterdheid?
Dat is nog niet geregeld. In Nederland is nog geen toezichthouder voor de AI Act bij wet aangewezen. De Autoriteit Persoonsgegevens bereidt zich voor als toezichthouder. Het kabinet plant de indiening van de Uitvoeringswet in het tweede kwartaal van 2027.
Bronnen
Deze pagina is bijgewerkt op . We werken hem bij als de wet of de uitleg verandert.
- Verordening (EU) 2024/1689, de AI-verordening (EUR-Lex) (opent in een nieuw tabblad)Publicatieblad 12 juli 2024
- Verordening (EU) 2026/1744, Digitale omnibus inzake AI (EUR-Lex) (opent in een nieuw tabblad)In werking sinds 27 juli 2026
- Europese Commissie, AI Literacy: Questions & Answers (opent in een nieuw tabblad)Bijgewerkt op 20 oktober 2026
- Autoriteit Persoonsgegevens, AP zet volgende stap in toezicht op AI (opent in een nieuw tabblad)9 oktober 2026
- Autoriteit Persoonsgegevens, Toezicht op AI wordt concreet (opent in een nieuw tabblad)20 april 2026
- Rijksoverheid, Kabinet zet stap met toezicht op Europese AI-regels (opent in een nieuw tabblad)20 april 2026
- Concept-Uitvoeringswet verordening artificiële intelligentie (internetconsultatie) (opent in een nieuw tabblad)Consultatie van 20 april tot en met 1 juni 2026
- Kamerstuk 26643, nr. 1554, Planningsbrief Digitale Zaken (opent in een nieuw tabblad)31 augustus 2026
Aan de slag met AI-geletterdheid?
Plan een kennismaking van 30 minuten. We kijken samen welke maatregelen bij jouw mensen passen en hoe je vastlegt wat je deed.
Of bel 085 333 2077 of mail info@wainut.ai